Heeft een designer de uitkomst van het referendum beïnvloed?

Heeft een designer de uitkomst van het referendum beïnvloed?

Everbetter_Maurits_Vroombout

Gepubliceerd op 21 maart 2018
door Maurits Vroombout

De keuzes die een designer maakt hebben effect hoe mensen informatie interpreteren en in actie komen. Vijf designkeuzes op het stembiljet van het raadgevend referendum lijken de stemmer onbewust te beïnvloeden om ‘voor’ te gaan stemmen. Toeval of niet?

1: De emotionele lading van de woorden ‘voor’ en ‘tegen’: ‘Voor’ heeft positieve associaties en ‘tegen’ negatieve associaties. De meeste mensen zijn liever ergens voor dan tegen. Door de vraag op deze manier te stellen, worden meer mensen in het ‘voor-kamp’ getrokken.

2: Primacy-effect: Een item dat vooraan staat wordt bevoordeeld ten opzichte van daaropvolgende items. Uit statistische analyse van stemgedrag in de VS blijkt dat kandidaten vooraan een lijst een voordeel hebben. Dit kun je voorkomen door een serie stembiljetten te maken waarin de volgorde wisselt. Daar is hier niet voor gekozen. Waarom niet?

3: Effect van visuele groepering: Mensen geloven dat items die dichtbij elkaar staan, bij elkaar horen. De illustratie van het ingekleurde vakje dat onderdeel is van de instructie, staat dichtbij het ‘voor-vakje’. Onbewust gaan mensen deze op elkaar betrekken en krijgt het ‘voor-vakje’ een voorkeur om ingekleurd te worden. De designer had dit gemakkelijk kunnen voorkomen door de instructie visueel te scheiden van de stemvakjes. Daarnaast kon de designer de illustratie op gelijke afstand (in het midden) van beide vakjes te plaatsen. Waarom is dit niet gebeurd?

4: Voordeel van de centrale plaats: De stemvakjes staan gezamenlijk niet in het midden van het grijze kader. De vakjes zijn naar rechts opgeschoven, waardoor het ‘voor-vakje’ meer in het midden komt te staan en het ‘tegen-vakje’ uit het kader lijkt weg te glijden. Er is geen enkele reden om de vakjes gezamenlijk op te schuiven. Waarom heeft het ‘voor-vakje’ dan toch de mooiere, centralere plaats gekregen?

5: Een raadselachtig afgeknipt hoekje: Het grijze kader is niet mooi vierkant, maar is ‘beschadigd’, doordat er een hoekje lijkt afgeknipt. Deze ‘beschadiging’ staat aan de kant van het ‘tegen-vakje’, waardoor dat gebied een imperfect gevoel oproept. Het afgeknipte lijkt geen expliciete functie te hebben. Waarom is dit hoekje dan toch terug te vinden op het stembiljet?

Bij voorverkiezingen in de VS is aangetoond dat alleen al het primacy-effect een kandidaat met 3% kan bevoordelen. De andere factoren hebben wellicht het percentage voor-stemmen nog verder bevoordeeld. Designkeuzes kunnen de uitslag dus significant beïnvloeden. De overheid doet onderzoek naar het functioneren van stembiljetten. Echter, de doelen van deze onderzoeken zijn het verbeteren van de toegankelijkheid voor visueel gehandicapten, laaggeletterden en het in kaart brengen van foutmarges bij automatisch tellen. De invloed van designkeuzes op het stemgedrag wordt niet onderzocht. Waarom niet? Zou de overheid niet een zo objectief mogelijk stembiljet moeten garanderen?

Onderzoeken naar het functioneren van stembiljetten:

  • Doorontwikkelen en testen concept model 1 stembiljet (2016): https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-742650
  • Internationaal onderzoek stembiljetten (2011) – Mogelijkheden tot verbetering toegankelijkheid en ondersteunend tellen: https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-182941
Making brands better
welkom@puntmedia.nl
Geen reactie's

Sorry, het is niet mogelijk om te reageren.